Hvað er KYB?
KYB, eða Know Your Business (þekktu fyrirtækið þitt), er ferlið við að staðfesta auðkenni, eignarhaldsskipulag og lögformlega stöðu viðskiptafélaga, birgja og viðskiptavina — bæði áður en viðskiptasamband hefst og á meðan það varir.
KYB þróaðist sem hluti af víðtækara KYC (Know Your Customer) regluverki. KYC nær yfir áreiðanleikakannanir viðskiptavina almennt og á bæði við um einstaklinga og lögaðila. KYB er sértækara: það beinist sérstaklega að lögaðilum. Kjarnaspurningin snýst ekki eingöngu um hver einstaklingurinn er, heldur hvað fyrirtækið raunverulega er, hver á það og hver kemur fram fyrir þess hönd.
KYB varð til sem svar við skýru eftirlitsgati. Um áratugaskeið sættu auðkenni einstaklinga ströngu eftirliti, á meðan fyrirtæki störfuðu eftir mun veikari kröfum. Þar af leiðandi urðu lögaðilar að farvegi fyrir peningaþvætti, fjármögnun hryðjuverka og aðra fjármálaglæpi. Í Evrópu brugðust eftirlitsaðilar við þessu gati með fjórðu peningaþvættistilskipuninni (AMLD4) árið 2017, sem einnig var innleidd á Íslandi sem hluti af EES-samningnum. Í Bandaríkjunum setti FinCEN KYB-reglur með kröfum um áreiðanleikakönnun viðskiptavina árið 2016.
Hvað felst í KYB-ferlinu
KYB er ekki einskiptis athugun fyrir undirritun samnings. Þess í stað er um að ræða skipulagt ferli með nokkrum aðskildum þáttum.
Fyrsta skrefið er að staðfesta auðkenni fyrirtækisins. Það felur í sér að ganga úr skugga um að viðskiptafélaginn sé skráður lögaðili og að opinbert heiti, heimilisfang og skráningarnúmer hans séu í samræmi við upplýsingar í viðurkenndum fyrirtækjaskrám.
Annar þátturinn er að greina raunverulega eigendur (UBO) — einstaklingana sem í raun eiga eða stjórna fyrirtækinu. Eignarhald liggur oft í gegnum mörg lög lögaðila. Þar af leiðandi er þetta einn af flóknari hlutum ferlisins.
Þriðji þátturinn er áhættumat. Það felur í sér að bera viðskiptafélagann saman við refsiaðgerðalista, gagnagrunna um stjórnmálalega tengda einstaklinga (PEP) og neikvæðar fjölmiðlaheimildir.
Fjórði þátturinn — og oft sá sem mest gleymist — er stöðugt eftirlit. Fyrirtæki breytast með tímanum. Eignarhaldsskipulag getur breyst, heimilisföng breytast og lögformleg staða getur tekið breytingum. Því getur viðskiptafélagi sem stóðst staðfestingu fyrir ári síðan verið í allt annarri stöðu í dag.
Helsta hagnýta áskorunin: sundurleit gögn
Stærsta hindrunin í KYB er ekki viljinn til að staðfesta viðskiptafélaga. Heldur er það sundurleitni gagna á heimsvísu í viðskiptaumhverfinu.
Hvert land heldur úti eigin fyrirtækjaskrá, eigin gagnasniði, eigin tungumáli og eigin staðfestingarreglum. Auk þess getur sama fyrirtækjaheiti birst með ólíkum hætti eftir því hvaða heimild er notuð. Mismunandi lögsögur beita einnig ólíkum viðmiðunarmörkum: eitt land kann að skilgreina raunverulegan eiganda sem einstakling sem á meira en 25% í fyrirtæki, á meðan annað notar 10% viðmiðunarmörk.
Kerfi sem greina viðskiptafélaga sjálfvirkt þurfa á einu, alþjóðlega viðurkenndu auðkenni að halda. Án þess eru villur, tvíteknar færslur og eyður í gögnum óumflýjanlegar.
Hvernig LEI-kóðinn styður KYB-ferlið
Sjá einnig LEI-kóðinn er 20 stafa auðkenni, sett saman úr bókstöfum og tölustöfum, sem auðkennir hvern lögaðila með einkvæmum hætti. Hann tengist staðfestum viðmiðunargögnum, þar á meðal opinberu heiti einingarinnar, skráðu heimilisfangi og eignarhaldsskipulagi. GLEIF (Global Legal Entity Identifier Foundation) heldur utan um þessi gögn á heimsvísu og tryggir að þau séu opinber, véllæsileg og stöðluð.
GLEIF lýsir LEI-kerfinu sem tæki sem styður snjallari, ódýrari og áreiðanlegri ákvarðanir um hverjum eigi að eiga viðskipti við. Það bætir einnig gæði gagna við skráningu viðskiptavina, í KYC/KYB-ferlum og í stjórnun aðfangakeðja yfir landamæri.
Í KYB sérstaklega þýðir gilt LEI að fyrirtæki tengist staðfestum auðkennisgögnum. Kerfi geta sótt þessi gögn sjálfvirkt úr GLEIF Global LEI Index, sem eyðir þörfinni fyrir hægvirkar og villuhættar handvirkar athuganir.
Auk þess innihalda LEI Level 2 gögn upplýsingar um eignarhaldsskipulag sem ná yfir beina og endanlega móðurfélög. Þetta styður beint við greiningu raunverulegra eigenda. Sama þörf fyrir skipulögð auðkennisgögn í viðskiptum yfir landamæri liggur einnig til grundvallar FATF-ferðareglunni (FATF Travel Rule), sem fjallað er um í sérstakri grein.
Stöðugt eftirlit og gildi LEI
LEI-kerfið felur í sér árlega endurnýjunarskyldu, sem gerir það sérstaklega gagnlegt fyrir stöðugt KYB-eftirlit. Samkvæmt reglum GLEIF verður að endurnýja LEI og staðfesta gögn einingarinnar árlega. Því gefur gilt LEI til kynna að gögnin séu uppfærð. Útrunnið LEI gefur hins vegar til kynna að skráin hafi ekki verið uppfærð — sem er sjálft áhættumerki í hvaða KYB-ferli sem er.
Þetta gerir stöðu LEI auðvelt að samþætta inn í stöðug eftirlitsferli.
KYB, LEI og gervigreind
Nútímalegar KYB-lausnir nýta sér í auknum mæli sjálfvirkni knúna gervigreind. Gervigreindarverkfæri geta annast skráaathuganir, greiningu raunverulegra eigenda og skimun gegn refsiaðgerðum í stórum stíl. Árangur þeirra veltur þó beint á gæðum þeirra gagna sem sett eru inn.
Textabundið fyrirtækjaheiti er ekki áreiðanlegt auðkenni fyrir vél. LEI-kóði er það hins vegar. Þegar kerfi notar LEI til að auðkenna viðskiptafélaga sækir það sjálfvirkt öll tengd gögn úr GLEIF-gagnagrunninum, án handvirkrar íhlutunar. Við fjöllum nánar um þessi tengsl í grein okkar um hvers vegna gervigreind þarf á áreiðanlegu viðskiptaauðkenni að halda.
Þar af leiðandi eru fyrirtæki með gilt LEI auðgreinanlegri og auðveldara að samþætta þau inn í sjálfvirk KYB-kerfi.
Hverjir þurfa KYB
KYB er lögbundin krafa fyrir fjármálafyrirtæki, greiðsluþjónustuveitendur og aðra eftirlitsskylda aðila. Regluverk á borð við MiFID II, EMIR og DORA krefjast öll staðfestra auðkennisgagna um viðsemjendur.
Utan eftirlitsskyldra geira er KYB þó í auknum mæli að verða staðalvenja. Fyrirtæki sem stýra stórum birgjanetum, stunda viðskipti yfir landamæri eða nota vettvang sem tengir saman lögaðila beita KYB í síauknum mæli sem hluta af hefðbundinni áhættustýringu.
Hagnýtt skref
Ef fyrirtækið þitt tekur þátt í viðskiptum yfir landamæri, stýringu birgja, fjármálamörkuðum eða öðrum eftirlitsskyldum geira, er skynsamlegt að halda LEI-kóðanum þínum gildum og uppfærðum.
Gilt LEI gerir fyrirtækið þitt auðgreinanlegra í KYB-ferlum. Það dregur einnig úr núningi við skráningu viðskiptafélaga og styður samþættingu við kerfi sem byggja á LEI-auðkenningu.
Þú getur sótt um LEI eða endurnýjað núverandi LEI á aðeins nokkrum mínútum.